Acathisie: symptomen, oorzaken, behandelingen en meer

Het ernstigste probleem met acathisie is dat het vaak niet vroeg ontdekt wordt. Soms wordt het verward met andere aandoeningen en worden de symptomen over het hoofd gezien.
Acathisie: symptomen, oorzaken, behandelingen en meer

Laatste update: 14 september, 2022

Acathisie is een syndroom dat een oncontroleerbare behoefte om te bewegen veroorzaakt. Getroffen personen vinden alleen enige verlichting als ze voortdurend in beweging zijn. Blijven ze stil zitten, dan ervaren ze een diep ongemak.

Meestal is het een bijwerking van bepaalde soorten medicijnen (Engelse link), vooral antipsychotica. Geschat wordt dat tot een derde van de mensen die regelmatig zulke medicijnen gebruiken het syndroom heeft.

Acathisie wordt vermoedelijk te weinig gediagnosticeerd, omdat de symptomen vaak over het hoofd gezien worden. Dit leidt ertoe dat het geneesmiddel dat de reactie veroorzaakt niet wordt teruggetrokken.

Wat is acathisie?

acathisie wordt gedefinieerd als een bewegingsstoornis die gekenmerkt wordt door grote moeite om stil te blijven liggen, gepaard gaande met een subjectief gevoel van rusteloosheid. Als de persoon niet beweegt, ervaart hij of zij bijvoorbeeld onrust of een jeukend gevoel.

Dit syndroom beïnvloedt de kwaliteit van het leven op merkbare wijze. Het is zelfs in verband gebracht met agressief gedrag en zelfs met een verhoogd risico op zelfmoord (Spaanse link).

Bij oudere volwassenen is het een risicofactor voor vallen. Geschat wordt dat acathisie voorkomt bij 20-75% van de mensen die antipsychotische medicijnen gebruiken. Afhankelijk van het tijdstip waarop de aandoening optreedt, kan ze van verschillende aard zijn:

  • Acuut. Dit ontstaat kort na het starten van een medicijn en duurt minder dan zes maanden.
  • Chronisch. Dit treedt op als het langer dan zes maanden duurt.
  • Laat. Dit treedt op maanden of jaren na het begin van het gebruik van het geneesmiddel in kwestie.
  • Ontwenningsverschijnselen. Dit treedt op in de zes weken na het stoppen met een geneesmiddel.

Acathisie wordt soms verward met een andere aandoening die tardieve dyskinesie heet. Deze laatste is ook een bijwerking van antipsychotische medicijnen.

Het verschil tussen de ene en de andere is dat bij dyskinesie de persoon zich er niet van bewust is dat hij of zij beweegt. Bij acathisie is de persoon zich echter wel bewust van de beweging.

We denken dat je dit artikel misschien ook interessant vindt om te lezen:
Behandeling en symptomen van aboulie

Symptomen en diagnose

Medicatie
Acathisie wordt vooral beschouwd als een bijwerking van antipsychotische medicijnen.

Het belangrijkste symptoom van acathisie is het verlangen naar voortdurende beweging en het onvermogen om stil te zitten. Dit beïnvloedt de romp, handen, armen en benen; vooral de laatste. Daarom verwart men deze klachten soms met het rusteloze benen syndroom.

Andere symptomen zijn onder meer de volgende:

  • Misselijkheid.
  • Agressiviteit en onrust.
  • Depressie en angstgevoelens.
  • Slaapproblemen.
  • Een gevoel van rusteloosheid en geestelijk onbehagen.
  • Verlies van eetlust en soms gewichtsverlies.
  • In ernstige gevallen suïcidale gedachten of gedrag.
  • Het uitvoeren van repeterende bewegingen (het kan gaan om schommelen, schuifelen of zwaaien).

De arts stelt de diagnose op basis van de medische voorgeschiedenis en een lichamelijk onderzoek. De zorgverlener zal vragen naar eventuele medicijnen die de persoon gebruikt.

De zorgverlener zal kijken naar de bewegingen van de persoon en zijn reacties op stilzitten. Ze kunnen ook een beoordelingsinstrument gebruiken dat een acathisieBarnes beoordelingsschaal voor acathisie (Spaanse link) . In sommige gevallen laat de arts aanvullende testen doen om soortgelijke problemen uit te sluiten zoals:

  • Manie.
  • Psychose.
  • Tardieve dyskinesie.
  • Geagiteerde depressie.
  • Angst of slapeloosheid.
  • Onthouding van drugs.
  • Rusteloze benen syndroom.
  • Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD).

Vind je dit artikel leuk? Je vindt dit artikel misschien ook leuk om te lezen:
Paniekaanval versus angstaanval: zijn ze hetzelfde?

De oorzaken en risicofactoren van acathisie

Trillende handen
Van de ziekten met bewegingsstoornissen is Parkinson er een die tot acathisie kan leiden.

Acathisie komt meer voor bij mensen die antipsychotica van de eerste generatie gebruiken. Deze soorten medicijnen zijn de oudste en omvatten middelen als chloorpromazine, haloperidol, en Loxitane ®. Antidepressiva en anti-emetica kunnen ook acathisie veroorzaken.

Dit effect is ook waargenomen, zij het in mindere mate, bij tweede-generatie antipsychotica en zelfs bij nieuwere antipsychotica. De wetenschap heeft de reden waarom dit optreedt nog niet precies vastgesteld. Men denkt dat het kan komen doordat deze middelen dopaminereceptoren blokkeren, een neurotransmitter die de beweging beïnvloedt.

Men vermoedt echter ook dat andere neurotransmitters, zoals serotonine, acetylcholine, en GABA bij acathisie betrokken zijn. Deze bijwerking komt ook voor bij mensen die andere medicijnen gebruiken:

  • Kalmeringsmiddelen.
  • Antivertiginantia.
  • Calcium kanaal blokkers.
  • Selectieve serotonine heropname remmers (SSRI’s).

Deze aandoening is waarschijnlijker bij mensen die hoge doses van het geneesmiddel krijgen, die de doses heel snel verhogen, of van middelbare leeftijd of oudere volwassenen zijn. Er zijn ook andere medische aandoeningen die deze stoornis kunnen veroorzaken, zoals de ziekte van Parkinson, encefalitis, en traumatisch hersenletsel.

Behandeling van acathisie

De eerste behandelingsmogelijkheid voor acathisie is het verminderen van de dosis van het geneesmiddel dat de stoornis veroorzaakt. Dit is het meest effectief in milde gevallen, maar het kan enige tijd duren voordat verbetering optreedt.

Als het geneesmiddel niet verminderd kan worden, kun je het beste overschakelen op een ander geneesmiddel dat deze bijwerking niet geeft.

Als het geval ernstiger is, kan het nodig zijn een specifiek geneesmiddel in te voeren om acathisie te behandelen. Dit kan echter het risico van polyfarmacie met zich meebrengen. Wanneer de arts voor dit alternatief kiest, schrijft hij of zij meestal bètablokkers, benzodiazepinen, of bepaalde antidepressiva voor.

Mensen met deze stoornis hebben vaak baat bij het verhogen van hun inname van vitamine B6, die voorkomt in voedingsmiddelen zoals vlees, vis, noten en groenten. Het is ook aan te bevelen dat ze aan lichaamsbeweging doen om stress te verminderen.

Enkele aanvullende tips

Het is heel belangrijk dat als iemand symptomen van acathisie opmerkt, hij zo snel mogelijk zijn arts raadpleegt. Dit is nog belangrijker als er symptomen zijn van depressie of zelfmoordgedachten.

Daarnaast zijn er enkele maatregelen die patiënten kunnen nemen om de effecten te beheersen en te verminderen:

  • Voorkomen van depressie en angst. Psychotherapie, regelmatige lichaamsbeweging, hobby’s, vermindering van de suikerinname, voldoende rust, een gezonde voeding rijk aan omega-3, en steungroepen zijn nuttig.
  • Beoefen stressbeheersing. Dit omvat maatregelen zoals voldoende slapen, rustgevende kruidenthee innemen, activiteiten plannen, en meditatietechnieken beoefenen.
  • Aanvulling. Het kan een goed idee zijn om een vitamine B6 of magnesium supplement in te nemen.

Acathisie is een omkeerbare stoornis. Het grootste probleem is echter dat velen die hiermee te maken krijgen de symptomen niet aan de arts melden.

De prognose is veel beter als vroeg met de behandeling begonnen wordt. Opgemerkt moet worden dat ernstige, onbehandelde gevallen tot zeer ernstige complicaties kunnen leiden, zoals verlamming. Wellicht ook interessant voor jou

De voordelen van lichamelijke activiteit bij angst en paniek
Gezonder Leven
Lees het op Gezonder Leven
De voordelen van lichamelijke activiteit bij angst en paniek

Er zijn talloze voordelen van regelmatige lichaamsbeweging. Zo kan het je bijvoorbeeld helpen om angst en paniek aan te pakken.



  • Escobar-Córdoba, F., Álvarez-Vanegas, C., & Torres-Espinosa, L. (2015). Farmacoterapia de la acatisia aguda inducida por neurolépticos. Acta Neurol Colomb31(4), 447-453.
  • Caqueo-Urízar, A., Urzúa, A., & Rus-Calafell, M. (2017). Efectos secundarios de la medicación antipsicótica y calidad de vida en pacientes con esquizofrenia latinoamericanos. Terapia psicológica35(1), 111-114.
  • Martínez-Aguayo, J. C., Silva, H., Arancibia, M., Angulo, C., & Madrid, E. (2016). Antipsicóticos y suicidio. Revista chilena de neuro-psiquiatría54(2), 141-150.
  • Molero-Mateo, P., & Molina-Rueda, F. (2022). Tratamiento fisioterápico del paciente con trastorno del movimiento funcional: una revisión sistemática. Neurología.
  • Gómez, M. A., & Rivas, S. A. (2014). La acatisia: algo más que un trastorno del movimiento. Revista española de trastornos del movimiento, 6(2), 6-9.