Compassiemoeheid: de uitputting van het zorgen voor anderen

Compassiemoeheid komt het meest voor bij mensen die in de gezondheidszorg werken, maar ook verzorgers, mantelzorgers en anderen kunnen er last van hebben. Waarom is het belangrijk om er aandacht aan te besteden? Wat kun je doen om het te overwinnen? Ontdek het hier!
Compassiemoeheid: de uitputting van het zorgen voor anderen

Laatste update: 11 mei, 2022

Veel auteurs hebben onderzoek gedaan naar compassiemoeheid, omdat het aantal gevallen ervan toeneemt. Deze vorm van vermoeidheid, die heel ernstig kan zijn, is moeilijk te diagnosticeren omdat ze niet zo bekend is als vermoeidheid door stress, angst en andere gevaarlijke emoties.

Als we medelijden voelen voor een ander, willen we al onze middelen inzetten om hem of haar te helpen om het probleem op te lossen en een eind te maken aan het lijden. Dit kan ons echter duur komen te staan – in sommige gevallen zeer duur.

Wat is compassiemoeheid ?

Een vermoeide vrouw zit aan tafel

Compassiemoeheid komt veel voor bij personeel in de gezondheidszorg en bij mensen die ouderen, gehandicapten of zwakkeren verzorgen.

Deze term begon in gebruik te raken in de jaren 1990, nadat de psycholoog Charles Figley een reeks symptomen waarnam die veel voorkwamen bij beroepsbeoefenaars in de gezondheidszorg, zoals de historische overzichten over dit begrip aangeven (Spaanse link).

Charles Figley definieerde compassie als volgt: “Een diepe empathie voor een lijdende persoon, gepaard aan een sterk verlangen om dat lijden te verlichten.” Medelijden of empathie is inderdaad een reactie die ontstaat als we het lijden van anderen waarnemen, waardoor we gemotiveerd zijn om iets aan hun ongemak te doen.

Misschien ben je geen beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg, maar wel een mantelzorger voor bejaarden of iemand die ziek is. Of misschien heb je contact met iemand die een traumatische gebeurtenis heeft meegemaakt en beïnvloedt dit contact je.

Tegenwoordig weten we dat zelfs verzorgers van huisdieren last kunnen hebben van compassiemoeheid. Dit kan uiteindelijk zelfs tot een depressie leiden als ze onbehandeld blijft.

Studies over dit onderwerp (Spaanse link) geven aan dat als de context en de emoties sterk zijn, er lichamelijke, geestelijke en emotionele vermoeidheid optreedt waarbij stress, spanning en conflicten overheersen.

Dit artikel vind je misschien ook leuk:
Lichamelijk en geestelijk evenwicht verwerven met 10 tips

Waarom treedt compassiemoeheid op?

Two women holding hands.

Zoals we al zeiden, treedt compassiemoeheid op als we veelvuldig contact hebben met mensen die een trauma hebben meegemaakt of met emotionele pijn leven. Het ontstaat eerder en sneller als we geen goede zelfzorg beoefenen.

Als er geen evenwicht is tussen de hulp die we geven aan anderen die lijden, en de plicht die we hebben om onze geestelijke en emotionele gezondheid te bewaren, dan kan ons mededogen ons meeslepen in een lijden dat lijkt op dat van de persoon voor wie we zorgen.

Compassiemoeheid wordt ook wel eensvergeleken met een burn-out. Het staat echter niet onder die naam – of  onder emotionele uitputting – in de handboeken voor geestelijke gezondheidszorg vermeld.

Mensen met compassiemoeheid krijgen vaak symptomen die lijken op die van mensen voor wie ze empathie voelen.

Wat zijn de symptomen?

Deze aandoening werkt op dezelfde manier als een posttraumatische stressstoornis. Iemand die hieraan lijdt kan de volgende verschijnselen vertonen:

  • Herbeleving. De verzorger heeft het gevoel dat hij de traumatische gebeurtenis herbeleeft, ook al was hij niet de hoofdpersoon van de gebeurtenis.
  • Vermijding. Fysieke afzondering van andere mensen.
  • Hyperarousal. Constante spanning en alertheid.

De persoon die aan deze vorm van vermoeidheid lijdt kan alles net zo ervaren als de getraumatiseerde persoon, en tot het uiterste gaan om plaatsen die met de traumatische gebeurtenissen te maken hebben te willen vermijden. Daarom moeten we maatregelen nemen om dit te voorkomen.

Hoe kunnen we compassiemoeheid voorkomen?

Compassiemoeheid bij psychologen

Hoewel sommige onderzoeken zoals het onderzoek dat we hierboven ook hebben genoemd (Spaanse link) waarschuwen dat compassiemoeheid niet te voorkomen is. Het is echter wel te verlichten.

Er zijn namelijk enkele mechanismen die we kunnen instellen om een burn-out te voorkomen. Enkele suggesties om te voorkomen dat je in deze situatie belandt zijn onder andere:

  • Werk aan je eigen sterke kanten om niet emotioneel te lijden.
  • Stel gezonde grenzen.
  • Eet goed.
  • Beoefen regelmatig vrijetijdsactiviteiten.
  • Neem je toevlucht tot ademhalingstechnieken.
  • Beoefen mindfulness.
  • Doe aan lichaamsbeweging of maak wandelingen.
  • Geniet van de natuur.
  • Doe aan meditatie of yoga.
  • Neem voldoende rust.
  • Vermijd te vervallen in de overtuiging dat je alles kunt oplossen, ook de problemen van mensen die een trauma hebben meegemaakt.
  • Vermijd bij het verlaten van je werk het herhalen van wat er gebeurd is in gesprekken met familieleden, want dit kan ook andere familieleden negatief beïnvloeden.
  • Zoek steun bij je netwerk van vrienden.
  • Zoek steun bij collega’s of andere hulpverleners.

Steun van familie en collega’s is belangrijk om compassiemoeheid te overwinnen. Zo nodig moet je gebruik maken van psychologische of andere therapie.

Conclusie

Je moet in gedachten houden dat, ook al is wat die ander heeft meegemaakt erg pijnlijk, we hen niet alle middelen kunnen geven die ze nodig hebben om zich beter te voelen. Elke persoon moet het proces in zijn eigen tempo doormaken.

Als je voor een ander zorgt, vermijd dan de rol van ‘redder’ te spelen. Je bent een mens en je kunt alleen doen wat binnen je bereik ligt. Je eigen emotionele welzijn komt op de eerste plaats en is nodig om steun te kunnen blijven geven aan hen die moeilijke gebeurtenissen hebben meegemaakt.  This might interest you...

Emotionele uitputting: hoe je jouw energie terugkrijgt
Gezonder Leven
Lees het op Gezonder Leven
Emotionele uitputting: hoe je jouw energie terugkrijgt

Het aangaan van de strijd met emotionele uitputting is heel normaal. Het maakt dus niet uit wie je bent of wat je doet. Lees er alles over in ons a...



  • Boyle, D. A. (2016). Fatiga por compasión: el precio de la atención. Nursing (Ed. Española). https://doi.org/10.1016/j.nursi.2016.04.010
  • Campos-Vidal, J. F., Cardona-Cardona, J., & Cuartero-Castañer, M. E. (2017). Afrontar el desgaste: cuidado y mecanismos paliativos de la fatiga por compasión. Alternativas. Cuadernos de Trabajo Social. https://doi.org/10.14198/altern2017.24.07
  • Figley, C. R. (2002). Compassion fatigue: Psychotherapists’ chronic lack of self care. Journal of Clinical Psychology. https://doi.org/10.1002/jclp.10090
  • Figley, C. R. (1995). Compassion fatigue as secondary traumatic stress disorder: An overview. In Compassion fatigue: Coping with secondary traumatic stress disorder in those who treat the traumatised.
  • Marín-Tejeda, M. (2017). Prevención de burnout y fatiga por compasión: evaluación de una intervención grupal. Journal of Behavior, Health & Social Issues. https://doi.org/10.1016/j.jbhsi.2018.01.008
  • Pintado, S. (2018). Programas basados en mindfulness para el tratamiento de la fatiga por compasión en personal sanitario: una revisión. Terapia Psicológica. https://doi.org/10.4067/s0718-48082018000200071
  • Radey, M., & Figley, C. R. (2007). The social psychology of compassion. Clinical Social Work Journal. https://doi.org/10.1007/s10615-007-0087-3