Een obsessieve persoonlijkheid: vier kenmerken

Een obsessieve persoonlijkheid, die extreem rigide en inflexibel is, kan problemen veroorzaken op elk gebied van je leven. Lees verder om er meer over te weten te komen.
Een obsessieve persoonlijkheid: vier kenmerken

Laatste update: 12 augustus, 2021

Sommige mensen zijn spontaner, extravert en houden van improviseren terwijl anderen serieuzer, formeler en georganiseerder zijn. En dan zijn er mensen die obsessieve persoonlijkheidskenmerken vertonen. Het karakter van de laatste is te rigide en leidt vaak tot sociale conflicten en persoonlijk ongemak. We zullen hieronder vier kenmerken van een obsessieve persoonlijkheid bespreken.

Het woord obsessie heeft veel verschillende betekenissen en bij sommige toepassingen is deze term niet eens correct. Iemand die zich bijvoorbeeld intens concentreert op een idee, activiteit of relatie, wordt vaak bestempeld als ‘geobsedeerd’. Dit is echter verre van wat de term in de klinische setting impliceert.

De obsessieve persoonlijkheid

We kennen een obsessieve persoonlijkheid ook als obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis. Het belangrijkste kenmerk is een stabiel en aanhoudend patroon van gedachten, emoties en handelingen, gekenmerkt door rigiditeit, perfectionisme en de behoefte aan controle.

Het is een persoonlijkheidsstoornis, dus de bovenstaande eigenschappen komen tot uiting op elk gebied van iemands leven, zowel persoonlijk als professioneel. Het gedrag blijft jarenlang voortbestaan.

Wat zijn de kenmerken van een obsessieve persoonlijkheid?

Kenmerken van een obsessieve persoonlijkheid

Een obsessieve persoonlijkheid manifesteert zich in een aantal herkenbare eigenschappen (Spaanse link). Deze houdingen zijn echter soms aanwezig op een lager niveau dat niet voldoet aan de diagnostische criteria. Ze geven echter evengoed aanleiding tot veel van de nadelen van deze aandoening.

1. Overmatige organisatie is een van de obsessieve persoonlijkheidskenmerken

Georganiseerd zijn is handig als het gaat om het uitvoeren van taken en plichten en maakt tijd vrij in je drukke agenda als je het goed doet. Een persoon met een obsessieve persoonlijkheid gaat echter tot het uiterste, maar is tegelijkertijd onproductief.

Ze besteden bijvoorbeeld veel tijd aan het invullen van agenda’s, het maken van schema’s en het instellen van herinneringen, terwijl ze de hoofdtaak over het hoofd zien of buiten beschouwing laten.

2. Perfectionisme

Mensen met deze persoonlijkheidsstoornis streven naar perfectie in alles wat ze doen en staan zichzelf geen foutmarge toe. Het leidt er dus toe dat ze activiteiten onder grote druk uitvoeren.

Daarom hebben ze de neiging om de moeilijkste activiteiten uit te stellen. Bovendien hebben ze de neiging om herhaaldelijk op fouten te controleren, waardoor het voor hen vaak onmogelijk is om deadlines te halen.

3. Inflexibiliteit

Deze mensen hebben behoefte aan duidelijke en nauwkeurige regels waaraan zij en alle anderen zich moeten houden. Deze zijn technisch (op het werk), sociaal en moreel. Zo worden ze onbuigzaam tegenover collega’s, familieleden en vrienden.

Bovendien denken ze dat anderen niet in staat zijn om aan hun hoge eisen te voldoen en daardoor zullen ze zichzelf overladen met taken. Daarnaast vinden ze dat elke vrijwillige of onvrijwillige overtreding moet worden gesignaleerd en bestraft.

4. Lage emotionele expressie

Een obsessieve persoonlijkheid probeert formeel, serieus en beleefd in de interacties te zijn, waardoor de emotionele expressie afneemt. Bovendien kunnen ze zich ongemakkelijk voelen bij de spontane emotionele uitingen van anderen.

De ontwikkeling van een obsessieve persoonlijkheid

Zowel genetische factoren als omgevingselementen komen samen bij het ontstaan van een obsessieve persoonlijkheid. Het is dus naast de geërfde biologische last gerelateerd aan diverse factoren en ervaringen zoals:

  • de opvoedingsstijl.
  • ervaringen uit de kindertijd.
  • de cultuur waarin iemand opgroeit.

Het hebben van een autoritaire en controlerende opvoeding kan de ontwikkeling van deze eigenschappen bij iemand beïnvloeden. Ze doen dit om bestraffing te ontlopen, zelfs als volwassenen.

Overbescherming is ook van invloed, aangezien ouders het kind niet toestaan om dingen zelf te proberen en hun eigen fouten te maken. Zo internaliseert het kind uiteindelijk het idee dat het naar perfectie moet streven. Daarnaast kunnen samenlevingen met strikte en verplichte morele normen (bijvoorbeeld religies) ook bijdragen aan het optstaan van dergelijke symptomen.

Een obsessieve persoonlijkheid overwinnen

Iemand kan veel obsessieve gedachten hebben

Iemand moet op de hoogte zijn van zijn of haar toestand. Dat wil zeggen, ze moeten erkennen dat deze denk- en gedragspatronen schadelijk zijn, om de behandeling van een obsessief-compulsieve persoonlijkheid effectief te laten zijn.

Daarnaast is professionele ondersteuning zeer belangrijk om hen te helpen de oorsprong van hun persoonlijkheid te begrijpen. Daarna is het pas mogelijk om te proberen om deze te veranderen.

Exposure-therapie is een van de meest effectieve technieken. De persoon in kwestie begint bepaalde situaties onder ogen te zien waarin hij rigide zou handelen om dergelijke reacties te voorkomen. Ontspanningstechnieken en probleemoplossende training zijn ook effectief.

Ook interessant om te lezen:
Hoe laat je een obsessieve gedachte los?

Obsessieve persoonlijkheid versus obsessief-compulsieve stoornis

Het is belangrijk om deze twee aandoeningen van elkaar te onderscheiden. Beide aandoeningen komen vaak gelijktijdig voor, maar zijn verschillend. Allereerst is de eerstgenoemde een persoonlijkheidsstoornis, terwijl de laatste een angststoornis is. Het belangrijkste kenmerken van OCS zijn:

  • de aanwezigheid van obsessies (opdringerige gedachten).
  • dwanghandelingen (gedragingen gericht op het elimineren van het ongemak van dergelijke gedachten).

Deze problemen verschijnen echter niet bij de dwangmatige persoonlijkheid. Bovendien worden bij OCS (Engelse link) de gedachten als ongepast en in strijd met de eigen persoon ervaren. Bij de dwangmatige persoonlijkheid voelen de overtuigingen juist coherent en acceptabel aan.

Beperkingen opleggen is niet nuttig

Verschillende eigenschappen van de obsessieve persoonlijkheid worden geprezen en beloond in de individualistische en competitieve samenleving van tegenwoordig. Ze kunnen echter leiden tot emotioneel ongemak en problemen in relaties met anderen als ze tot het uiterste worden doorgevoerd.

Zoek daarom professionele begeleiding als je het gevoel hebt dat je starre houding je groei als persoon beperkt. Zo kun je ontdekken of je een obsessieve persoonlijkheid hebt en eraan werken om dit te veranderen. Wellicht ook interessant voor jou

Leer de meest voorkomende geestesziekten kennen
Gezonder LevenLees het op Gezonder Leven
Leer de meest voorkomende geestesziekten kennen

Mentale problemen kunnnen tot uiting komen in veranderingen in het gedrag, de reden, de waarneming. Wat zijn de meest voorkomende geestesziekten?



  • Caballo, V. E. (2001). Tratamientos cognitivo-conductuales para los trastornos de la personalidad. Psicología Conductual9(3), 579-605.
  • Barrionuevo, B. J. (2020). Caso de trastorno de personalidad obsesivo compulsivo y modelo cognitivo conductual. Recuperado abril, 2021 de http://repositorio.utmachala.edu.ec/bitstream/48000/15224/1/ECFCS-2020-PSC-DE00002.pdf
  • Sanz, P., & Fernández-Cuevas, A. (2015). Trastorno obsesivo compulsivo. Medicine-Programa de Formación Médica Continuada Acreditado11(84), 5008-5014.