De verschillen tussen de filosofieën van Aristoteles en Plato

Aristoteles en Plato waren de meest invloedrijke denkers in de westerse cultuur. Hoewel hun relatie er een van meester-leerling was, verschilden hun ideeën enorm. Leer hier de belangrijkste verschillen!
De verschillen tussen de filosofieën van Aristoteles en Plato

Laatste update: 29 september, 2021

De filosofieën van Aristoteles en Plato zijn misschien wel de meest invloedrijke in het denken van de westerse cultuur. De meeste filosofische en wetenschappelijke stromingen die later ontstonden zijn hierop gebaseerd.

Hoewel Aristoteles een discipel van Plato was, had de laatstgenoemde echter veel meningsverschillen met zijn leermeester. We zullen daarom de belangrijkste verschillen tussen hun beide filosofieën presenteren.

De verschillen tussen de filosofieën van Aristoteles en Plato

De grote denkers

We kunnen de discrepanties tussen de filosofieën van Aristoteles en Plato in de volgende categorieën indelen: ontologisch, epistemologisch en ethisch. We zullen ze hieronder verder bespreken.

Aristoteles en Plato hadden ontologische verschillen

Op het moment dat hij het wezen van de dingen uitlegt, stelt Plato dat er twee rijken zijn: het ene waarneembare (fysiek) en het andere begrijpelijk (dat van ideeën).

  • De eerste bestaat uit alles wat we via de zintuigen kunnen ervaren. Het wordt door veelheid, door pure verschijning en door constante veranderingen gekenmerkt. Het is daarom vals en bedrieglijk.
  • Daarentegen is het rijk van ideeën waar, onvergankelijk en onveranderlijk. Daar wonen de universele en noodzakelijke ideeën, die dus de essentie van alles wat bestaat zijn.

De objecten en lichamen van het fysieke rijk zijn daarom slechts onvolmaakte weerspiegelingen van deze wereld. In het waarneembare rijk is er bijvoorbeeld een veelvoud aan katten, en elk individu is anders dan het andere. In de begrijpelijke wereld is er een absoluut idee van een kat, waardoor het een kat is en niet iets anders.

Aristoteles ontkent daarentegen het bestaan van een begrijpelijke wereld. Voor hem is er maar één echte wereld: de zintuiglijke wereld, die uit substanties bestaat, die uit materie en vorm (hun essentie) bestaat.

Epistemologische verschillen

Met betrekking tot de verklaring van menselijke kennis verdedigde Plato het idee dat we ware kennis konden verwerven door toegang tot de wereld van ideeën te krijgen. Dit komt omdat, zoals we al zeiden, alles in de zintuiglijke wereld niets meer dan schijn en bedrog is.

Hoe komen we dan aan deze ideeën? Voor Plato hebben alle mensen een ziel, die in het lichaam huist. In de ziel ligt de hele bron van wetenschappelijke kennis, want de ziel kent de ideeën al omdat deze zich in de begrijpelijke wereld bevindt. De meest geschikte term is daarom niet om te weten, maar eerder om te onthouden.

In die zin is Plato een voorstander van aangeboren ideeën en de onsterfelijkheid van de ziel. Dat gezegd hebbende, suggereert hij dat de enige geldige methode om toegang tot de herinneringen van de ziel te krijgen de dialectiek is. Dit is een proces van ascentie, door de rede, dat van onwetendheid naar de contemplatie van ideeën gaat.

Aan de andere kant verdedigt Aristoteles het idee dat we de oorsprong van de waarheid in de zintuiglijke wereld vinden. Voor deze denker kunnen we wetenschappelijke kennis alleen verwerven door de oorzaken ervan. De zintuigen zijn daarom de oorsprong van alle kennis.

Voor Aristoteles zijn er geen aangeboren ideeën. In plaats daarvan bevestigt hij dat de geest een tabula rasa (schone lei) is en dat het alleen door een proces van abstractie mogelijk is om tot de essentie te komen. Op dezelfde manier verwerpt Aristoteles de methode die zijn leraar voorstelt. Voor hem zijn inductie en deductie de enige wetenschappelijke methoden van kennis.

Aristoteles en Plato hadden ethische verschillen

Een ander verschil tussen de filosofieën van Aristoteles en Plato is de opvatting van het ethisch goede. Voor Plato is er een verband tussen ethiek en kennis (Engelse link). Dit komt omdat, volgens deze denker, de enige manier om toegang tot goede en morele perfectie te krijgen is door een progressieve benadering van de waarheid.

Iedereen die iets verkeerd doet, doet dat omdat hij onwetend is. Dit past binnen zijn filosofie. Voor Plato is er een idee van het goede, waar we alleen toegang toe hebben via de wetenschappelijke methode die hij voorstelde.

Aristoteles, aan de andere kant, formuleert een finalistische en eudemonistische ethiek en verdedigt het idee dat het doel van het leven is om geluk te bereiken. Volgens deze filosoof verkrijgen we moreel goede daden door de gulden middenweg tussen vrijgevigheid en egoïsme te vinden.

Dat wil zeggen, tussen een afstandelijke en altruïstische houding ten opzichte van anderen en een interesse in ons eigen welzijn. Deze balans wordt door de reden geïdentificeerd. Als we het dus herkennen, dan kunnen we geluk bereiken.

Antropologische verschillen

Wat betreft de conceptie van de mens, stelt Plato een antropologisch dualisme voor (Engelse link). Hij bevestigde dat alle mensen door twee verschillende en onafhankelijke substanties worden gevormd: het lichaam en de ziel. De eerste behoort tot de zintuiglijke wereld en de tweede tot de begrijpelijke.

Zoals we al zeiden, voor Plato is de ziel onsterfelijk en kan ze gescheiden van het lichaam leven. Het keert daarom na de dood van het lichaam terug naar de ideeënwereld. De menselijke ziel bestaat volgens deze filosoof bovendien uit drie delen: een rationeel, een opvliegend en een toegeeflijk deel.

Voor Aristoteles is de mens daarentegen een enkele substantie, samengesteld uit materie (lichaam) en vorm (ziel). De ziel is de vitale motor, maar kan niet los van het lichaam leven. In dit geval onderscheidt Aristoteles drie soorten zielen: vegetatieve, gevoelige en rationele.

De verschillen tussen de filosofieën van Aristoteles en Plato

Man kijkt uit over het water

Hoewel er grote verschillen tussen de filosofieën van Aristoteles en Plato zijn, kan de invloed die de meester op zijn leerling had niet worden ontkend. In een aantal opzichten lijken ze zelfs op elkaar, aangezien beide een essentialisme vormden. Dat wil zeggen, ze bevestigen dat alle dingen in de wereld een essentie hebben die de dingen maakt tot wat ze zijn en niet iets anders.

Tegelijkertijd verdedigen beide filosofen het bestaan van een eeuwige entiteit, die niet tot het zintuiglijke behoort en het meest reële is dat bestaat. Voor zowel Aristoteles als Plato is deze entiteit de oorzaak van alle werkelijkheid.

In religieuze termen zou het God de schepper van het universum zijn. Plato vertegenwoordigde hem echter met het idee van goed, terwijl Aristoteles hem vertegenwoordigde door zijn notie van de onbewogen beweger.

Filosofie naar Aristoteles en Plato

De ideeën van beide denkers beïnvloedden de opkomst van verschillende stromingen van het westerse denken. Hun ideeën doordrongen verschillende filosofische, politieke, wetenschappelijke en religieuze standpunten. Een aantal van hun invloeden zijn in empirisme, idealisme, rationalisme en christendom te vinden. Wellicht ook interessant voor jou

Het kwartet van geluk: wat is dat precies?
Gezonder Leven
Lees het op Gezonder Leven
Het kwartet van geluk: wat is dat precies?

Het vermogen om de positieve effecten van serotonine, dopamine, oxytocine en endorfine te ontketenen, wordt het 'kwartet van geluk' genoemd,