De filosofie van de natuur en haar belang voor de moderne wereld

Beschouwingen over de natuurlijke wereld gaan terug tot de oorsprong van het denken en maken deel uit van een van de takken van de filosofie die het meest heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van de moderne wereld. Lees er hier meer over.
De filosofie van de natuur en haar belang voor de moderne wereld
Maria Alejandra Morgado Cusati

Geschreven en geverifieerd door de filosoof Maria Alejandra Morgado Cusati.

Laatste update: 23 januari, 2023

De filosofie van de natuur wordt ook wel natuurfilosofie genoemd. Het verwijst naar de filosofische reflectie op de natuurlijke en fysieke wereld waarin we ons bevinden. De studieobjecten zijn dus levenloze entiteiten (planeten, sterren, natuurverschijnselen, fysisch-chemische componenten van de materie, enz.

De oorsprong ervan gaat terug tot het begin van de geschiedenis van het denken. Toen streefde de primitieve mens ernaar om de natuur te begrijpen. In die tijd was de mens verbaasd over de grootsheid en harmonie van het universum; de mens verwonderde zich over de voortdurende herhaling van natuurlijke cycli en vreesde de oncontroleerbare kracht van natuurverschijnselen.

Van daaruit en door de geschiedenis heen zijn allerlei theorieën en verklaringen over de fysieke wereld ontstaan. Deze hebben bijgedragen aan het begrip en de beheersing ervan door de mens. Hieronder bekijken we wat deze tak van filosofie inhoudt. Ook gaan we in op hoe ze heeft bijgedragen aan de evolutie van de moderne samenleving.

De oorsprong van de filosofie van de natuur

Zoals we al zeiden, gaat de oorsprong van de filosofie van de natuur terug tot de eerste beschouwingen en verklaringen over de fysieke wereld. Daarvan gaan de eerste verslagen terug tot de oudheid. We hebben de verklarende theorieën van Thales van Miletus – de eerste bekende natuurfilosoof – en andere bekende denkers als Anaximander, Anaximenes, Pythagoras, Plato en Aristoteles.

De Filosofie van de natuur werd gekenmerkt door het vaststellen van de oorsprong en de constitutie van natuurlijke wezens. In die zin werd een spontane en naïeve dialectische interpretatie van de natuur gegeven. Daarin was alles wat de fysieke wereld uitmaakt, samengevoegd en levend.

In dit tijdperk werd de natuur opgevat als een permanente en primordiale substantie die in stand wordt gehouden door de onophoudelijke veranderingen van natuurlijke wezens. Ook werd de oorsprong van de wereld meestal verklaard aan de hand van concrete objecten (zoals water), die arche (beginsel) werden genoemd.

We denken dat je dit artikel misschien ook leuk vindt om te lezen:
De filosofie van taal: wat is dat precies?

De evolutie van de filosofie van de natuur

De aarde
De wereld en het universum zijn de zorgen van de Filosofie van de natuur, die ze probeert te verklaren.

Later, in de middeleeuwen, werd de filosofie van de natuur gebaseerd op de aanpassing van bepaalde Aristotelische kosmologische principes aan het geocentrische beeld van de wereld.

Zo werd de natuur opgevat als een universeel, zelfvoorzienend organisme. Een verenigd systeem van alomtegenwoordige krachten, bezield door een kosmische ziel. Daarin verliest het onderscheid tussen het levende (geest) en het niet-levende (materie) zijn betekenis.

Zo werd aangenomen dat alles leeft; daarom geloofde men niet dat dingen binnen het lichaam gebeuren omdat een of ander niet-natuurlijk wezen erin ingrijpt.

Vervolgens beginnen de filosofen van die tijd in de moderne tijd een strijd tegen de scholastieke kijk op de natuur. Ze verdedigen een meer wetenschappelijke visie. Ze ontwikkelden uiteenlopende en diepgaande rationalistische, empiricistische, materialistische en dialectische verklaringen.

In die zin zijn moderne natuurfilosofen noch wetenschappelijk, noch humanistisch. Ze zitten meestal ergens in het midden, waarbij ze van alles een beetje mengen. Dat wil zeggen, in deze periode kunnen we ideeën opmerken die speculatie begunstigen, maar we vinden ook gedachten die experimenteren verdedigen.

Kring voor dilosofie van de natuur

Ten slotte is de filosofie van de natuur in de hedendaagse tijd noch door de natuurwetenschappen, noch door de natuurlijke theologie vervangen. Ze blijft haar specificiteit ontwikkelen in verschillende sectoren die afstand nemen van zowel het sciëntisme als de doctrines van het bovennatuurlijke.

Een van deze ruimten is de Kring voor Filosofie van de Natuur. De kring werd in 2008 opgericht door Miguel Espinoza, van de Universiteit van Straatsburg. Onder de behandelde problemen zijn de continuïteit van wetenschap naar metafysica en de relatie tussen wiskunde en de zintuiglijke wereld.

Ook dacht men na over de verschillende aspecten van causaliteit in de wetenschap, en de relatie met determinisme en vrijheid.

Vind je dit artikel leuk? Misschien vind je dit artikel ook leuk om te lezen:
Hoe filosofie in het dagelijks leven kan worden toegepast

De belangrijkste natuurfilosofen

Aristoteles
Aristoteles systematiseerde veel van de kennis van zijn tijd over planten en dieren.

Het is een zware opgave om alle filosofen op te sommen die zich bezig hebben gehouden met het begrijpen van de natuur. Daarom zullen we ons beperken tot het presenteren van enkele auteurs die het ontstaan van de Filosofie van de natuur propageerden.

  • Thales van Miletus (624 v. Chr. – 546 v. Chr.): hij was de eerste die bevestigde dat de aarde cirkelvormig was en stelde dat water het principe van het universele leven is. Hij was ook degene die het jaar verdeelde in seizoenen en 365 dagen.
  • Anaximander (610 v. Chr. – 546 v. Chr.): hij geloofde dat het universum en de natuur bestaan uit de apeiron (Engelse link)  of kleine deeltjes onbepaalde materie die oneindig is. Hij was ook de eerste die beweerde dat leven ontstaat in water en dat organismen regenereren en evolueren door zich aan te passen aan hun omgeving.
  • Anaximenes (geboren tussen 615 v. Chr. en 590 – 525 v. Chr.): hij was de eerste die in de kosmologie het idee van periodiciteit introduceerde, dat zinspeelt op de onophoudelijke beweging van de kosmos. Daarnaast sprak hij over de dilatatie en condensatie van materie door de warmte en koude van de lucht.
  • Aristoteles (384 v. Chr. – 322 v. Chr.): hij bracht alle bovenstaande begrippen samen en gaf tegelijkertijd antwoorden op de grote vragen van de pre-Socratici (Engelse link),  vooral over het probleem van de beweging. Hij schreef ook uitgebreid over planten, sterren en dieren.

De invloed van de filosofie van de natuur op de evolutie van de samenleving

Het ontstaan en de ontwikkeling van de filosofie van de natuur zijn ongetwijfeld een van de fundamentele aspecten geweest van ons begrip van de wereld waarin we leven. Dankzij de filosofie van de natuur heeft de mens een relatieve heerschappij en objectieve kennis over de fysieke wereld verworven.

Hierdoor konden we ziekten voorkomen en genezen en de gevolgen van natuurrampen verminderen. Ook konden we meer voedsel produceren voor de menselijke bevolking en mechanismen en technologieën ontwikkelen om de kwaliteit van het leven te verhogen.

Ook heeft de filosofie van de natuur ons geholpen onszelf als soort te begrijpen. Het heeft namelijk theorieën opgeleverd over de oorsprong van het hele universum. Deze antwoorden, hoewel niet definitief, geven zin en doel aan ons bestaan. Wellicht ook interessant voor jou

Wat is hellenistische filosofie?
Gezonder Leven
Lees het op Gezonder Leven
Wat is hellenistische filosofie?

Hellenistische filosofie is een stroming van denken die in het oude Griekenland plaatsvond tussen 323 v.Chr. en 148 v.Chr.




De inhoud van deze publicatie dient uitsluitend ter informatie. Op geen enkel moment kan deze dienen om de diagnoses, behandelingen of aanbevelingen van een professional te vergemakkelijken of te vervangen. Raadpleeg bij twijfel je vertrouwde specialist en vraag zijn/haar goedkeuring voordat je met een procedure of behandeling begint.