Bewegingsstoornissen: meer over athetose

8 april 2020
Athetose is een bewegingsstoornis die kan voortkomen uit bepaalde neurologische aandoeningen, met name die waarbij anatomische of functionele schade aan de basale ganglia optreedt.

Athetose is het geheel van onwillekeurige langzame bewegingen. Dit is een van de meest voorkomende bewegingsstoornissen en heeft een negatieve invloed op de spieren van zowel de handen als de voeten.

Deze aandoening is een bijzondere manifestatie van bepaalde neurologische ziekten en komt vooral voor bij aandoeningen veroorzaakt door anatomische en functionele schade aan de basale ganglia.

Wat zijn basale ganglia?

Basale ganglia zijn structuren die worden gevormd door grijze massa. Ze worden gevonden in het centrale deel van de hersenen. Hun belangrijkste kenmerk is dat ze een groot aantal verbindingen hebben met andere structuren in de hersenen. Daarnaast worden ze gevormd door:

  • de caudate nucleus
  • het putamen
  • de bleke kern (globus pallidus)

Deze soorten ganglia nemen deel aan zowel de uitvoering als het onderhoud van motorische activiteiten. Anatomische en functionele veranderingen als gevolg van een tekort of overmaat van bepaalde neurotransmitters uiten zich daardoor in de vorm van abnormale bewegingen.

Basale ganglia bewegingsstoornissen

De basale ganglia

De meeste basale ganglia-aandoeningen hebben te maken met functionele aandoeningen. Dit komt namelijk door een tekort of overmaat aan bepaalde neurotransmitters, wat vervolgens resulteert in elektrische hyperactiviteit in dat gebied.

Dit verandert dus de motorische activiteit van een getroffen persoon. Er zijn verschillende soorten abnormale bewegingsproblemen zoals:

  • chorea
  • dystonie
  • tremoren
  • athetose

Chorea bijvoorbeeld bestaat uit repetitieve, korte en onregelmatige willekeurige bewegingen. Dergelijke bewegingen zijn tot op zekere hoogte plotseling en beginnen in het ene deel van het lichaam en gaan abrupt, onverwacht en vaak continu naar het andere deel van het lichaam. Over het algemeen beïnvloedt chorea het gehele lichaam.

Hemiballismus is een vorm van chorea waarbij meestal sprake is van hevige onvrijwillige spastische bewegingen van een arm of been. De bewegingen zijn zowel groter als intenser dan die bij chorea.

Athetose kan, net als de hierboven genoemde manifestaties, te wijten zijn aan een groot aantal ziekten. Daarnaast leidt de aanwezigheid ervan vaak de diagnose. Chorea en athetose, die tegelijkertijd met choreoathetose kunnen optreden, zijn eigenlijk niet echt stoornissen. In plaats daarvan zijn het symptomen die veroorzaakt worden door verschillende andere aandoeningen.

Lees ook:
Wat is een stereotiepe bewegingsstoornis?

Wat is athetose?

Wat is athetose

Over het algemeen zijn er twee soorten bewegingsstoornissen. Ze komen in wezen overeen met een hypokinetisch of juist een hyperkinetisch syndroom, afhankelijk van het type motorische activiteit.

Hypokinetisch syndroom omvat de ziekte van Parkinson, neurodegeneratieve aandoeningen en secundair parkinsonisme. Het is kenmerkend voor deze ziekten om symptomen te hebben. Deze symptomen zijn echter meestal te wijten aan medicijnen of andere organische oorzaken. Denk bijvoorbeeld aan zaken zoals:

  • medicijnen
  • infectieziekten
  • trauma
  • hydrocefalie

Hyperkinetisch syndroom is vast te stellen aan de hand van een aantal duidelijke signalen bij mensen die een lichamelijk onderzoek laten uitvoeren. Ze omvatten onder meer:

  • tremoren
  • chorea
  • dystonie
  • tics
  • myoclonus

Wat athetose onderscheidt van andere aandoeningen, is dat patiënten sommige delen van hun lichaam niet in bepaalde posities kunnen houden.

Athetose manifesteert zich met langzame, constante en onvermijdelijke bewegingen. Het komt meestal voor in de distale delen van de ledematen, tong en keel, hoewel het ergens anders in het lichaam ook kan gebeuren.

De langzame bewegingen die kenmerkend zijn voor deze aandoening stellen ons in staat om het te onderscheiden van andere wijzigingen in de bewegingen, zoals chorea.

Er zijn echter vergelijkbare klinische vormen die artsen ‘choreoathetose’ noemen. De term choreoathetose is van toepassing op verschillende degeneratieve ziekten, zoals bijvoorbeeld de ziekte van Huntington.

Dit vind je ook vast interessant om te lezen:
Nanogeneeskunde: vooruitgang en toepassingen

Bewegingsstoornissen: andere oorzaken van athetose

Er zijn ook andere oorzaken van athetose, zoals infecties van het centrale zenuwstelsel zoals encefalitis. Ze zijn gerelateerd aan de diffuse en ernstige schade van het hersenweefsel. Daardoor komen symptomen van bewegingsstoornissen vrij vaak voor.

Ook kunnen auto-immuunziekten zoals systemische lupus erythematosus kunnen optreden bij dit soort neurologische veranderingen. Het is echter niet de meest typische uitingsvorm van de ziekte.

Deze patiënten moeten echter een langdurige behandeling krijgen met immunosuppressiva zoals steroïden. Als gevolg daarvan kan er een neiging zijn tot infecties van het zenuwstelsel. Het kan ook bewegingsstoornissen activeren, vergelijkbaar met wat er gebeurt bij encefalitis. 

  • Delfino, L; Gauna, A. (2010). COREA AGUDA COMO PRESENTACIÓN DE LA ENFERMEDAD DE GRAVES. RAEM.
  • Willshaw Z, M. E., Atria R, A., & Ferrer D, S. (2009). Hipertiroidismo y coreatetosis. Revista Chilena de Pediatría. https://doi.org/10.4067/s0370-41061986000600023
  • Buriticá, O. (2004). Discinesias tardias 10. Asociación Colombiana de Neurología.